88N88

De arbeidsdeling zal deels het gevolg zijn van het politieke systeem in China, maar het is vooral een noodzaak vanwege de enorme bevolkingsomvang. Een van de grootste uitdagingen voor de overheid is het scheppen van voldoende banen voor het nog steeds groeiende aantal Chinezen.

Het aantal personeelsleden blijft me soms verbazen. De apotheek in het winkelcentrum vlakbij ons appartement heeft een oppervlakte van hooguit 30 à 40 vierkante meter. Toch staat men er met twaalf man sterk achter de toonbanken. Elk personeelslid is verantwoordelijk voor een deel van het assortiment. Je vraagt aan een willekeurige medewerker naar het gewenste product (iedereen weet —wonder boven wonder— wel waar alles ligt), je wordt doorverwezen naar de juiste toonbank, die bijbehorende medewerker schrijft een bonnetje, met dat bonnetje ga je naar de kassa, de kassier stempelt na betaling het bonnetje af, waarmee het product kan worden afgehaald bij de eerdergenoemde medewerker.

Ook zijn er banen waarvan het nut me soms ontgaat. Een goed voorbeeld daarvan zijn de verkeersassistenten. Ze staan op op elke hoek van drukkere kruispunten, gekleed in uniform met een fluoriserend hesje en een petje. Ze blazen op hun fluitje als je als voetganger bij rood licht niet met beide benen op de stoep staat, en gebieden wachtende fietsers —die iets te ver zijn doorgereden— eveneens naar achteren. Het lijkt alsof ze weinig autoriteit hebben want ze worden soms volledig genegeerd. Zonder gevolg overigens. Om 18:30 uur zit hun werk erop. De spits is dan nog lang niet voorbij.

Het postkantoor is een goed voorbeeld van de alomtegenwoordige arbeidsdeling in China. Er zijn meerdere loketten, maar elk loket biedt slechts één afgebakende dienst. Er zijn verschillende loketten voor diverse post- en bankzaken, zoals een loket voor het betalen van rekeningen. En er is een loket het kopen van postzegels, een loket voor het afhalen van pakketten, en een voor het verzenden ervan. Als het bij het ene loket erg druk is, en het andere loket geen klanten heeft, zal de beambte achter het laatstgenoemde loket zeker niet bijspringen. Hij of zij zal voor zich uit blijven staren, berustend in de situatie.

Het afgelopen halfjaar hebben we al een deel van Qi’s spullen verhuisd. Omdat de rest niet allemaal in onze koffers past hebben we alvast wat per post verzonden. We waren al eerder naar het postkantoor geweest om dozen te kopen, omdat het postkantoor alleen dozen accepteert die ze zelf verkoopt. Gisteren zijn we met geopende dozen teruggegaan naar het postkantoor. Nadat de inhoud van de dozen was gecontroleerd door een postbeambte, werden deze door een andere beambte vakkundig dichtgemaakt. Deze beambte is hierin gespecialiseerd, aangezien het dichtmaken van dozen haar enige taak is. Het invullen van de douaneformulieren vereist enige kracht in de hand, omdat hard op de pen gedrukt moet worden om de tekst middels het doordrukpapier enigszins leesbaar op de vele bijlagen te krijgen. Tenslotte moesten we terug naar het loket, waar de pakketten werden geregistreerd in de computer, er aanvullende gegevens op de douaneformulieren werden geprint, en het geheel werd voorzien van stempels.

Overigens hoef je aan het loket —ook bij privézaken, zoals het storten of opnemen van geld— geen privacy te verwachten. De volgende klanten komen vaak naast je staan en kijken je op de vingers terwijl je wordt geholpen. Ook is het niet ongebruikelijk dat andere klanten je in de rede vallen om alvast een vraag te stellen.

Een gebruikelijke manier om te vragen hoe het met iemand gaat is: “Heb je al gegeten?” Het geeft aan hoe belangrijk eten in China is. Als je nog niet hebt gegeten gaat het slecht. Heb je wel gegeten, dan gaat het goed.

Chinezen eten drie warme maaltijden per dag. Als ontbijt eten we vaak naihuangbao (een baozi, een stoombroodje met vulling) of jiaozi (vlees en/of groenten omhuld met deeg). De lunch en het diner zijn qua soort gerechten gelijk. De gerechten worden op borden of in schalen geserveerd. Je hebt alleen een eigen kommetje rijst. Verder worden de gerechten met elkaar gedeeld. Het eetgerei bestaat uit stokjes en soms een Chinese lepel.

De lunch en het diner eten we vaak buiten de deur, en dan vooral in het restaurant dat we ‘beneden’ noemen, gezien de ligging ten opzichte van ons appartement. Het is een typisch Chinees restaurant, met betegelde witte vloer en tl-verlichting aan het plafond. Het eten is er goed en bovendien goedkoop. Met z’n tweeën eten we er doorgaans voor 30 à 40 yuan (ongeveer €3,50). Het gaat er altijd gemoedelijk aan toe. Als het rustig is zit het personeel aan de tafel naast ons tv te kijken, en onze bestelling wordt soms opgenomen door de eigenaresse, iets wat ik haar bij andere klanten nog nooit heb zien doen. Overigens kiest ze daarbij zelf de gerechten uit, omdat ze vindt dat Qi te vaak hetzelfde besteld.

Het restaurant is momenteel gesloten in verband met een verbouwing van het interieur. Qi maakt van de nood een deugd en kookt deze week zelf. Ondertussen wachten we in spanning het resultaat van de verbouwing af. We zijn benieuwd wat het wordt. Nieuwe tegeltjes misschien?

In het trappenhuis stonden al een paar dagen twee kartonnen dozen, ingepakt in zwarte plastic tassen. De zwarte plastic tassen worden vooral gebruikt om spullen naar de begraafplaats te brengen. Tijdens ons vorige bezoek aan Shangyu hebben we ze ook gebruikt bij het bezoeken van de graven van Qi’s grootouders.

Qi’s opa (van moederskant) is vandaag precies honderd dagen geleden overleden. Hij ligt —evenals beide grootouders van vaderskant— begraven in de heuvels. Een Chinees graf herken je door een kegelvormige hoop grond van ongeveer één tot anderhalve meter hoog. De houten kist met de resten ligt in een tweede, stenen kist. Eenvoudige graven liggen onder de grond, maar de graven van Qi’s grootouders zijn verhoogd. De graven zijn rond, met een diameter van ongeveer drie meter. Om het graf is een muurtje gemetseld van anderhalve meter hoog. Daarbovenop ligt de hoop grond. Aan de achterzijde van het graf staat een tweede muurtje, tegen de heuvel aan. Vóór het graf is een plateau met de grafsteen en een stenen tafeltje. Op de grafsteen staan de namen van de overledene en diens nageslacht. De namen van levenden staan geschreven in het rood, van overledenen in het zwart. De overledene heeft ook geld nodig. Daarom wordt bij een bezoek aan het graf speciaal gevouwen geelkleurig papier verbrand, dat lijkt op het geld dat vroeger in China werd gebruikt.

De twee kartonnen dozen zaten ook vol met ‘geld’. De dozen stonden in het trappenhuis omdat het ongeluk brengt ze binnenshuis te bewaren. Om 8:00 uur zaten we —met dozen en al— in de taxi, op weg naar Qi’s oma, waar de hele familie bijeen kwam. Een paar uur later werden twee kaarsen aangestoken, drie wierookstokjes gebrand, en negen gerechten op de tafel neergezet. Het aantal kaarsen en wierookstokjes staat vast, en het aantal gerechten moet oneven zijn. Vervolgens werd opa (tenminste, diens foto hangend boven de tafel) begroet door elk familielid, met drie buigingen staand en drie buigingen geknield, waarbij de handen plat tegen elkaar werden gehouden ter hoogte van het gezicht. Daarna werd het geld verbrand. Dat begon binnen, maar werd al snel buiten voortgezet als gevolg van hevige rookontwikkeling. Op de tafel stond —direct onder de foto van opa— ook een glas dat door zijn dochters af en toe werd bijgevuld. Nadat iedereen gedag had gezegd tegen opa (met wederom drie buigingen) werd vuurwerk afgestoken.

Daarna werd de tafel groter gemaakt en het aantal gerechten aangevuld tot een even aantal. Want om welke reden Chinezen ook bij elkaar komen, er wordt gegeten.

Bij het ontmoeten en gedag zeggen geven Chinezen elkaar doorgaans geen hand. Er is geen lichamelijk contact. Er wordt niet gekust en ook omhelzingen zijn ongebruikelijk. Alleen in formele situaties worden handen geschud en stelt men elkaar voor als het om een eerste ontmoeting gaat. Bij informele ontmoetingen gebeurt dit niet.

De eerste keer dat ik een van Qi’s vrienden ontmoette kreeg ik geen hand, er werd niets tegen me gezegd, en er werd zelfs geen oogcontact gemaakt. Ik voelde me volledig genegeerd, zeker omdat ik nog niet op de hoogte was van de Chinese manier van gedag zeggen. Inmiddels weet ik dat het normaal is, maar in eerste instantie komt het wat afstandelijk over.

Een manier om afscheid te nemen is de arm helemaal te buigen, de hand voor de borst te houden en vervolgens te zwaaien. En zwaaien Nederlanders vaak alleen als er een wat grotere afstand is, het Chinese zwaaien is verre van afstandelijk. Vaak gebeurt het zwaaien als men vlak tegenover elkaar staat.

Ondanks dat de vakantie vandaag pas begon, was het gisteren al extreem druk in de trein naar Shangyu. We hadden zitplaatsen tot Hangzhou weten te bemachtigen. In Hangzhou moesten we onze zitplaatsen afstaan en verder staan. In het gangpad was geen plaats meer, dus moesten we tussen de stoelen staan. Als haringen in een tonnetje, als sardientjes in blik.

De vis in de badkuip voelde zich nog als een vis in het water. Een paar uur later deed Qi’s vader zich tegoed aan diens kop. Vooral de hersenen schijnen erg lekker te zijn. Bovendien maakt het eten van hersenen je slim. Als de vis nog op tafel ligt dan mag de kop niet naar een persoon wijzen. Dat brengt ongeluk. Het eten was weer heerlijk, maar ook weer te veel. We gaan later deze week tonnetje rond terug naar Shanghai.