88N88

“Mensen zeggen: ‘Wat geweldig dat jullie zoon naar het buitenland gaat!’ Ze benijden ons, omdat het voor hun eigen kind vaak onmogelijk is om buiten China te gaan werken of studeren. Ze realiseren zich niet dat we jou moeten missen bij belangrijke gebeurtenissen, terwijl zij met hun familie samen kunnen zijn.” Qi’s moeder had het moeilijk met het vertrek van haar zoon. In de bus, onderweg naar het vliegveld, en op het vliegveld zelf heeft ze menig traantje gelaten.

Mijn reis verliep zonder problemen. Qi’s vlucht vanuit Shanghai vertrok echter met bijna twee uur vertraging, waardoor hij in Parijs zijn aansluitende vlucht miste. Via internet was ik op de hoogte van de vertraging en het missen van de vlucht, maar ik wist niet naar welke vlucht Qi zou worden overgeboekt. Aangezien Air France bijna elk uur een vlucht van Parijs naar Amsterdam heeft, verwachtte ik dat het niet lang zou duren en ben ik toch maar naar het vliegveld gegaan. Onderweg belde Qi vanuit Parijs (hij had een telefoonkaart gekocht) om het vluchtnummer door te geven. Uiteindelijk kwam hij twee uur later dan gepland aan. Afgezien van de vertraging is alles goed gegaan.

We hebben een webcam gekocht voor Qi’s ouders, waar ze enorm blij mee zijn. Het maakt het gemis hopelijk iets draaglijker.

Qi’s ouders zijn nu onderweg naar Shanghai. We gaan zo naar het treinstation om ze af te halen. Morgenochtend vroeg gaan we met de bus naar het vliegveld. Mijn vlucht vertrekt om 10:00 uur (4:00 uur Nederlandse tijd). Nadat Qi en zijn ouders mij hebben weggebracht gaan ze terug naar het appartement, onder meer voor de oplevering ervan. Qi kan dan zijn ouders uitleggen hoe de bus vanaf het vliegveld werkt. Qi’s ouders moeten namelijk —nadat ze Qi ’s avonds hebben weggebracht— met de bus naar het treinstation, waar ze de nachttrein naar Shangyu nemen.

Ik vlieg met Finnair via Helsinki naar Amsterdam, waar ik om 18:10 uur aankom. Op dat moment is Qi net vertrokken uit Shanghai. Zijn vlucht vertrekt om 23:50 uur (17:50 uur Nederlandse tijd). Hij vliegt met Air China en Air France via Parijs naar Amsterdam, en komt de volgende ochtend om 9:20 uur aan. We hadden graag samen gereisd, maar dat bleek prijstechnisch onaantrekkelijk.

Het gebeurt dat douaniers of grondpersoneel van luchtvaartmaatschappijen niet goed op de hoogte zijn van de regels, en mensen zonder retourticket weigeren. Ze weten dan niet dan met een MVV een enkele-reis ticket voldoende is. De kans is klein, maar aanwezig, zowel in Shanghai als Parijs. Dus het zal toch een beetje spannend zijn, ondanks een scheiding van slechts 36 uur.

Het idee om drie maanden in China te gaan samenwonen ontstond eind vorig jaar. Op dat moment waren we het inburgeringsexamen aan het voorbereiden en informatie over de MVV-procedure aan het verzamelen. Rekening houdend met de gemiddelde doorlooptijd van de procedure, verwachtten we dat Qi de MVV in juni zou krijgen. Hij zou in december al voor tweeënhalve week naar Nederland komen op een toeristenvisum. Tussen december en juni wilden we elkaar ook graag een keer zien. Ik moest daarvoor naar China, omdat Qi tijdens de behandeling van de MVV-aanvraag niet in het Schengengebied mocht komen. En als ik naar China ging, waarom dan niet voor de maximumduur van een toeristenvisum? Zo konden we langer samen zijn. Ondertussen hadden we stille hoop samen naar Nederland terug te mogen vliegen.

Het liep anders. De MVV-procedure duurde veel korter dan voorzien, en de positieve beslissing kwam al vóór mijn vertrek naar China. Daarmee verviel in wezen de aanleiding voor mijn verblijf in China, omdat we nu ook in Nederland samen konden zijn. Maar ik wilde inmiddels ook om andere redenen naar China. Als Qi eenmaal een permanente verblijfsvergunning voor Nederland heeft willen we voor bepaalde tijd in China gaan wonen. Dit verblijf was een test of ik hier zou kunnen aarden. Verder kon ik ervaren hoe het is om in het land van je partner te gaan wonen en daarbij voor veel dingen van hem afhankelijk te zijn. Wat dat betreft denk ik me straks beter in Qi te kunnen inleven.

In Shanghai zou ik zeker kunnen aarden, vooral omdat het een moderne stad is waar alle voorzieningen dichtbij zijn; het is een ‘gemakkelijke’ stad. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld Beijing, dat grootst en weids is opgezet, en waar je veel langere afstanden moet afleggen om ergens te komen. Expats die in Beijing wonen —waaronder Awei, een Duitse vriend— zeggen vaak dat de mensen in het noorden vriendelijker zijn dan in het zuiden. Ik ervaar dat verschil zelf niet, maar ik kan alleen afgaan op zaken als lichaamshouding en gezichtsuitdrukking. Noorderlingen praten doorgaans harder en zijn directer, en komen misschien daardoor juist eerder onvriendelijker over. Wellicht ervaar ik wel een verschil als ik beter Chinees spreek.

Ik begrijp en spreek inmiddels wel wat Chinees, vooral met betrekking tot alledaagse dingen. Het was de bedoeling dat ik Chinese lessen zou gaan volgen in Shanghai, maar daar was helaas geen tijd voor. Zeker omdat bijna niemand hier Engels spreekt en veel handgebaren een andere betekenis hebben, heb ik me als enige buitenlander soms verloren gevoeld tussen de vele Chinezen. Ik heb ervaren hoeveel voldoening het me geeft om me in het Chinees uit te kunnen drukken, en daarbij niet altijd afhankelijk te zijn van Qi. Maar ondanks dat de Chinezen en ik elkaar vaak niet begrepen, heb ik me altijd zeer welkom gevoeld en ben nooit vervelend behandeld. Ik hoop Qi in Nederland net zo’n onthaal te wachten staat.

In zijn streven naar collectivisme wilde Mao persoonsnamen afschaffen, en vervangen door een volgnummer. Het schijnt er niets mee van doen te hebben, maar de ‘nummerborden’ die tegenwoordig door personeel gedragen worden komen mij weinig individualistisch over. Op de bordjes staat namelijk geen naam, maar alleen een nummer, omdat dit makkelijker te begrijpen en te onthouden zou zijn dan de vele karakters.

Net zoals bij nummers van gebouwen en verdiepingen worden bij de nummerborden sommige getallen overgeslagen. Zo zal een Chinese glazenwasser niet graag aan een 88 verdiepingen tellende wolkenkrabber bungelen met de cijfercombinatie 514 op zijn nummerbord, omdat dit klinkt als ‘ik wil dood’. Het cijfer vier komt sowieso weinig voor. De zeven wordt minder vaak gemeden, ondanks dat ook dit cijfer in verband wordt gebracht met de dood. Bij een crematie staan vaak zeven gerechten op tafel, en een rouwperiode duurt zeven keer zeven dagen, waarbij op elke zevende dag een ritueel plaatsvindt.

Gisterenavond, weer terug in Shanghai, werd Qi bij de voetmassage behandeld door nummer 58 (‘ik ben/word rijk’). Mijn masseuse had als nummer 7 een minder begerenswaardig nummerbord. Maar het tengere Chinese meisje was toch best wel stoer, dankzij de twee voorloopnullen.

Qi’s vader is actief in de aandelenhandel, momenteel een hype in China. Laatst wilden we afspreken met een groep vrienden, maar één vriendin kon niet omdat ze met haar aandelen aan de gang moest. Regelmatig gaat Qi’s vader naar de beurs, waar computers staan voor de koop en verkoop van aandelen, en grote schermen hangen die de actuele koersen weergeven. Voor de schermen staan banken in rijen opgesteld, waarop de beleggers luid met elkaar in discussie zijn over waarin te investeren.

Opvallend is dat de positieve cijfers in het rood, en de negatieve cijfers in het groen worden weergegeven. Rood heeft hier immers een positieve betekenis. Daarom vond Mao het onlogisch dat men moest stoppen voor een rood stoplicht. Hij besloot daarop dat rood voortaan ‘doorrijden’ betekende. De beslissing werd een paar dagen later alweer teruggedraaid, omdat het tot een enorme chaos in het verkeer leidde. Wat zou een Chinese automobilist tegenwoordig zeggen, als hij gepakt wordt voor door rood licht rijden? “Mao zou het zo gewild hebben”?

Mao had het blijkbaar niet zo op groen. Hij vond dat gras met wortel en al verdelgt moest worden, omdat het iets was van de burgerij, en niet van de arbeidersklasse. En dus was je een goede communist als je graspollen uit de grond trok. Ook deze actie is uiteindelijk niet geslaagd gebleken. Het standpunt van de Chinese overheid is dat Mao “zeventig procent goed, en dertig procent slecht” heeft gedaan. De Communistische Partij zal Mao niet verder ter discussie stellen, omdat ze daarmee ook zichzelf ter discussie stelt. Men kan de waarheid geen eer aan doen zonder gezichtverlies te leiden.

Na weken met scherpe koersdalingen staan er nu weer overwegend rode cijfers op de schermen. De stemming is goed in kapitalistisch communistisch China.

Qi’s grootouders kregen drie kinderen. Qi’s moeder was het tweede kind en eveneens het tweede meisje. Haar ouders hadden liever een jongen gehad. Meisjes behoren na hun trouwen toe aan de familie van hun man en zorgen voor diens ouders. Meisjes kosten dus vooral geld, en leveren op de langere termijn niets op. Qi’s moeder kreeg wel een naam, iets wat een paar decennia eerder niet gebeurd was. Toen was ze simpelweg “tweede dochter van Ni” genoemd. Haar moeder kan de geboortedatum niet precies herinneren. Alleen de maand en het jaar. Gelukkig was het derde kind een jongen.

Qi’s moeder werd belast met de zorg voor haar oudere zus en jongere broertje, die naar school mochten terwijl zij het huishouden deed en op het land werkte. Haar ouders vertrokken naar Shanghai om daar geld te verdienen. Er heerste grote hongersnood als gevolg van de Grote Sprong Voorwaarts, een campagne van Mao die arbeidsintensieve industrialisatie moest bevorderen in plaats van de opbouw van kapitaal en de aanschaf van grote machines. In plaats van nieuwe fabrieken te bouwen werd de plattelandsbevolking georganiseerd in communes, die werden gedwongen staalovens in hun achtertuin te plaatsen. Ideologische zuiverheid was belangrijker dan expertise. De geproduceerde staal was dan ook slecht van kwaliteit en onbruikbaar. De campagne werd teruggedraaid en boeren konden zich weer op hun eigenlijke werk richten. Ondertussen waren naar schatting 40 miljoen Chinezen de hongerdood gestorven.

Qi’s moeder slaagde erin lid te worden van de Communistische Partij. Dat was en is geen kwestie van even een lidmaatschapskaart invullen. Het aspirant lid moet van onbesproken gedrag zijn en meerdere examens afleggen om aan te tonen dat hij/zij het communistisch gedachtegoed eigen is. De leden van de Communistische Partij vormen immers de voorhoede van het volk. Door haar partijlidmaatschap kwam Qi’s moeder in aanmerking voor betere banen. Ze heeft nu een leidinggevende functie op een middelbare school, waar ze de conciërges aanstuurt. Voor banen op scholen is partijlidmaatschap vaak vereist. De school is immers dé plaats waar het communistisch gedachtegoed moet worden uitgedragen.

Mao zei: “Hoe meer mensen, des te sterker we zijn.” Deze communistische gedachte werd na zijn dood ‘bijgesteld’ in de vorm van de één-kind-politiek. De gelijkheid tussen mannen en vrouwen werd hierbij nog eens benadrukt. Als iemand die gedachte kan uitdragen dan is het Qi’s moeder wel, lijkt me.

Ter gelegenheid van ons aanstaande vertrek hadden Qi’s ouders een afscheidsdiner georganiseerd in het nabijgelegen hotel. De hele familie was uitgenodigd, evenals oud-collega’s van Qi’s ouders uit de katoen-/zijdefabriek. De genodigden waren verdeeld over meerdere, van elkaar gescheiden ‘privékamers’. Dat is hier gebruikelijk. De familie van vaderskant zat in een grotere kamer aan twee tafels. Wij zaten met de familie van moederskant in een kleinere kamer. De oud-collega’s zaten in een andere kleinere kamer. Op de ronde tafels stond een draaiplateau voor de 28 gerechten.

Even nadat de eerste gerechten waren geserveerd was het de taak van Qi en mij om de gasten alcohol in te schenken. Het gaat hierbij vooral om het gebaar, aangezien iedereen al van drinken is voorzien. Met elke gast moet apart getoost worden, als deze je daarvoor uitnodigt. Wat deze onschuldig lijkende Chinese etiquette tot een hele opgave maakt, is dat bij elke toost het glas in één teug geleegd moet worden. Als gastheer drink je bij het toosten dus evenveel als alle gasten samen. En wanneer krijg je als Chinees in Shangyu nu de kans om met een buitenlander te toosten?!

Het toosten werd voortgezet in kamer 8888 van een karaokegelegenheid, waar we na het eten met de neven en nichten heen gingen. In stomdronken toestand had ik dat Chinese liedje, waar ik tweeënhalve maand op had geoefend, zeker niet ten gehore kunnen brengen. Gelukkig heeft het Chinese bier een laag alcoholpercentage. En ik geef toe… Bij het toosten met de flesjes bier heb ik af en toe kunnen faken.

Over anderhalve week vertrekken we naar Nederland. Het afgelopen halfjaar hebben we al een deel van Qi’s spullen overgebracht en verstuurd. Gisteren hebben we de spullen die niet mee kunnen per trein en taxi naar Qi’s ouders verhuisd. De rest gaat mee naar Nederland. Met uitzondering van de meubels, want we huren het appartement gemeubileerd. We hebben al getest of alles in de koffers past, en of de koffers niet te zwaar zijn.

We kijken met gemengde gevoelens tegen ons vertrek aan. Aan de ene kant zien we er naar uit, omdat we maanden intensief bezig zijn geweest met de voorbereiding ervan. En als de spullen eenmaal gepakt zijn, dan wil je op een gegeven moment ook weg. Aan de andere kant zal het in het begin zwaar zijn. Zo zijn we voorlopig nog niet klaar met de ambtelijke molen. En Qi zal Nederlands moeten leren, wat allesbehalve makkelijk zal zijn. Natuurlijk wisten we dit van te voren en hebben we het voor over, maar dat sluit niet uit dat we er ook wat tegen opzien.