88N88

Ik herinner me mijn eerste bezoek aan een openbaar toilet in China nog. Dat was in de Verboden Stad in Beijing. Ik zie mezelf nog staan voor de ingang van het toilet, geld in de hand, zoekend naar een bordje met het tarief. Want hoeveel zou een plasje kosten in China? Een half uur eerder had ik voor een habbekrats een flesje water gekocht (ergo mijn nood), maar van het prijsniveau van de toiletten had ik nog geen idee. Zou daarvoor eenzelfde omrekenfactor gelden? Ik liet wat geld zien aan de beheerster van de wc’s, die daarop zwaaide met haar hand, gebarend dat ze het geld niet wilde hebben. Het toilet was, net zoals later bleek alle openbare toiletten in China, gratis.

Mijn eerste taxirit in China kostte iets van 18 of 19 yuan. Ik gaf 20 yuan en gebaarde dat het goed was zo. Maar tot mijn verbazing bleef de taxichauffeur zijn hand met wisselgeld (omgerekend zo’n 10 eurocent) naar me uitstrekken, ook nadat ik had gezwaaid op dezelfde manier als de mevrouw van de toiletten dat had gedaan. De verbazing bij Qi’s ouders was dan ook groot toen we hier uit eten gingen en een paar euro fooi achterlieten. Want in China doen ze niet aan fooi.

Qi’s ouders waren een maand in Nederland. Ze ervoeren het machteloze gevoel dat je hebt als je je niet verstaanbaar kunt maken, niets begrijpt van wat er om je heen gezegd wordt, en niets kunt lezen. Ze verbaasden zich over dezelfde dingen als ik tijdens mijn eerste bezoeken aan China, maar dan omgekeerd. Dat het hier zo rustig is, dat het verkeer zo geordend is, dat auto’s stoppen voor het zebrapad en nauwelijks toeteren, dat het zo schoon is op straat, dat winkels zo vroeg sluiten en op sommige dagen zelfs dicht zijn, en dat je in restaurants zo lang moet wachten op je eten (en dan toch nog fooi geeft!).

En zo zullen Qi’s ouders ook hun eerste openbare toiletbezoek in Nederland nog herinneren. “Moet je daarvoor betalen?! 50 cent?! Zo duur?!”

De cadeaus die Qi’s ouders mee terugnemen naar China hebben deels de functie van relatiegeschenk, bedoeld om sympathie te kweken bij vrienden, collega’s of anderen die mogelijk later iets voor hen kunnen betekenen. Want als je in China is gedaan wilt krijgen is het hebben van een goed netwerk vaak onontbeerlijk, of op z’n minst handig. Met cadeaus kun je de relaties binnen je netwerk versterken. Als je een Chinees een cadeau geeft, voelt hij zich verschuldigd je ooit een gunst te verlenen. Dat kan in de vorm van een dienst zijn, maar ook door invloed voor je uit te oefenen. Het principe, bekend als ‘guānxi‘, is verweven in de Chinese maatschappij.

Als wij naar Qi’s ouders gaan nemen we ook altijd spullen mee die zij vervolgens kunnen weggeven. Het gaat dan om typisch Nederlandse producten, producten die in Nederland van betere kwaliteit zijn, of in China niet of moeilijk verkrijgbaar zijn. Zo hebben we de afgelopen jaren onder meer wijn, melkpoeder, chocolade (kilo’s!) en stroopwafels naar China overgebracht.

Het is altijd lastig om iets typisch Nederlands te bedenken wat ook nog in de smaak valt bij de gemiddelde Chinees. Kaas en drop vallen daar bijvoorbeeld niet onder. Delfts Blauw ontstond als goedkoop alternatief voor het blauw-witte Chinese porselein, dus ja… Bloembollen? Chinezen hebben doorgaans geen tuin/balkon, of zien het nut van bloemen niet in. Klompen? Het geven van schoeisel wordt gezien als het opzeggen van de vriendschap; je wilt dat de ander vertrekt. En ga zo maar door.

De vraag wat er de komende keren mee moet naar China is na vorige week iets makkelijker te beantwoorden. In Parijs aten Qi’s ouders voor het eerst patat. De vele Westerse fastfoodrestaurants in China hebben ook Franse frietjes, maar Qi’s ouders eten daar nooit. Ze vonden het zo lekker dat ze daarna elke dag patat wilden eten. De dikke Belgische frieten op de terugweg waren nog beter dan de dunne Franse frietjes, maar uiteindelijk werd de Nederlandse patat het beste bevonden.

Aan het eind van de reis kon ik even geen friet meer zien, en vreesde ik voor de heerlijke Chinese gerechten die Qi’s ouders ons altijd voorschotelen. Want eenmaal terug in China wil Qi’s moeder patat gaan namaken. Het schijnt dat er deze keer al een frietsnijder mee teruggaat, en ik hoorde zelfs iets over een frituurpan die wij een volgende keer moeten meenemen. Voor relatiegeschenken lijkt voortaan geen plaats meer. Bij mijn ouders zag Qi een pak frituurvet liggen, met erop een foto van goudgebruinde patat. Hij keek naar de houdbaarheidsdatum en kreeg een ingeving. “Kijk,” zei hij tegen zijn moeder, “als je hier nu reepjes van snijdt, en je bakt deze in de olie, dan krijg je patat.”

China is het grootste exportland ter wereld, maar bij producten uit China bestaat het beeld dat ze vaak namaak of van inferieure kwaliteit zijn. Zheng, een vriend uit Beijing, vroeg me eens wat speelgoed mee te brengen vanuit Nederland voor zijn neefjes en nichtjes. De enige voorwaarde was dat het speelgoed niet in China gemaakt moest zijn. Dat bleek geen gemakkelijke opgave, want zeker voor speelgoed geldt dat bijna alles uit China komt.

Met een vriendin struinde ik speelgoedwinkels af. Op een gegeven moment riep ze blij: “Dit is niet in China gemaakt!”, op een volume dat ik het aan de andere kant van de winkel kon horen. Bij de rest van het winkelend publiek leverde dit wat verbaasde blikken op. De vreugde was echter al snel verdwenen toen ik haar uitlegde dat de afkorting ‘PRC’ staat voor People’s Republic of China.

Later vertelde Zheng me dat weliswaar op één verpakking niet stond dat het in China gemaakt was, maar dat het wel in minuscule lettertjes op het product zelf stond.

Zo inspecteren ook Qi’s ouders hun potentiële aankopen. En er moet behoorlijk wat gekocht worden. Naast de cadeaus voor vrienden, familie en collega’s heeft een aantal mensen geld meegegeven met de vraag iets voor hen te kopen.

Parijs, vorige week. We staan we in een dure parfumeriezaak op de Champs-Elysées. Als ik opmerk dat dezelfde Chanel no. 5 in China wellicht goedkoper is, en dat ik niet begrijp waarom ze het hier kopen, antwoordt Qi: “De Chanel in China vertrouwen ze niet. Die is misschien nep.”

Even later lopen we de luxe Louis Vuitton-winkel binnen, even verderop op de Champs-Elysées. Als Qi’s moeder hier iets wil kopen kost haar dat minimaal één maandsalaris. En daar heeft ze dan een minuscule portefeuille voor, met in grote letters ‘LV’ erop — dat dan weer wel. Het valt op dat er in de winkel veel Chinese toeristen rondlopen, die blijkbaar een grotere beurs hebben. Uiteindelijk kopen wij er niets. Qi’s moeder gaat wel op de foto, voor het pand, samen met haar namaak LV-handtas, made in China.

Nu het regenseizoen in China is afgelopen, en de temperatuur er dagelijks boven de dertig, vaak tegen de veertig graden uitkomt, zijn Qi’s ouders blij dat ze in Nederland zijn. Het flatgebouw waarin ze wonen ligt tegen een beboste heuvel aan, wat wel enige verkoeling geeft, maar de hitte is en blijft drukkend.

Hun appartement had oorspronkelijk een balkon, maar dat is al vrij snel na de bouw bij de woonkamer getrokken, vanwege de extra ruimte. De muur tussen de woonkamer en het balkon is weggebroken, het hekwerk op het balkon is vervangen door een muur tot halve hoogte, en daarboven zijn schuiframen geplaatst. Bijna alle balkons in de flat zijn op soortgelijke wijze dichtgemaakt. En dat geldt niet alleen voor de flat waar Qi’s ouders wonen; overal in China is dit gangbaar. Alleen bij nieuwbouw is het tegenwoordig vaak verboden om het balkon dicht te maken, om esthetische redenen. Maar het is me een raadsel waarom er überhaupt balkons worden gebouwd in China, want Chinezen maken er toch geen gebruik van.

Afgelopen week zat ik dikwijls op het dakterras. Alleen. Ondanks dat de temperatuur buiten een stuk aangenamer was, verkozen Qi en zijn ouders het om binnen te zitten, achter de ventilator, met de jaloezieën dicht. En daar waar ik wel blij ben met een tintje, vermijden mijn afhaalchinezen de zon alsof ze er allergisch voor zijn.

Sinds Qi’s ouders hier zijn prijkt op het planchet boven onze wastafel een flacon whitening facial milk. Qi’s moeder gebruikt het om haar huid lichter te maken. Want volgens het Chinese schoonheidsideaal is de huid zo wit mogelijk. Een witte huid betekent dat je geld hebt, dat je niet buiten hoeft te werken. Verder staat een witte huid voor jeugdigheid. Aziaten krijgen sneller pigmentvlekken door de zon. Dus hoe ouder de huid, des te donkerder deze is.

Ik kan er nog niet blij van worden, als ik zo naar mijn melkflessen kijk.

Na wat aanloopproblemen lukte het uiteindelijk (nog voor mijn vertrek naar China) om contact te krijgen met het Bureau Inburgering van onze oude gemeente, en snel daarna een afspraak te maken. Eenmaal op het stadhuis bleek nog eens hoe lastig de afdeling bereikbaar was. Na het een aantal keren telefonisch te hebben geprobeerd, zei de receptioniste dat ze mijn komst maar even fysiek ging aankondigen.

De medewerkster van het Bureau Inburgering nam de declaratie en alle bewijsstukken in ontvangst, overlegde even met een collega “die er meer vanaf wist” en kwam terug met de mededeling dat ze dacht dat de declaratie zou worden goedgekeurd. “Maar het kan wel even duren voordat u het geld krijgt.” Ik dacht meteen in termen van maanden. “Ongeveer twee weken.” Bedenkend dat het ook zo lang had geduurd om ze te spreken te krijgen, vond ik dat eigenlijk best snel.

En jawel, drie weken later werd het volledige bedrag op onze bankrekening bijgeschreven.

Nu Qi is ingeburgerd voldoet hij aan één van de belangrijkste voorwaarden voor het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit. Ook aan een andere belangrijke voorwaarde voldoet hij sinds kort: hij woont drie jaar onafgebroken ongehuwd in Nederland samen met zijn Nederlandse partner. Vanmorgen heeft Qi zijn aanvraag tot naturalisatie ingediend.

“Dit zijn mijn schoonouders. Ze zijn hier voor familiebezoek.”
De marechaussee bladerde door een van de paspoorten en kwam al snel bij een pagina met een doorkruist visum.
“Ja, het consulaat had de visa omgewisseld. Het goede visum staat op de volgende pagina.”
“Ik zie het, ja… Hoe lang blijven ze hier?”
“Tot en met 14 augustus.”
“En waar verblijven ze?”
“Bij ons thuis.”
“En jij bent ze wezen halen?”
“Ja, ik heb het gecombineerd met een bezoek aan de Expo.”

De marechaussee voorzag de visa van stempels, en zo stonden we nog geen kwartier na de landing al bij de bagageband te wachten op onze koffers. De elf uur durende vlucht was goed verlopen. Een dag eerder was ik al bij Qi’s ouders aangekomen. Nog nooit eerder was ik zo lang met ze alleen geweest. Tot mijn eigen verbazing bleek mijn woordenschat inmiddels dusdanig groot dat we redelijk met elkaar konden communiceren. Nu Qi er niet bij was moest ik ook wel.

De bagageband draaide al, en er lagen nog wat koffers op van een eerder gearriveerde vlucht. Na een paar minuten keek Qi’s vader me ongerust aan, wijzend naar de band: “méi yǒu!” (De koffers zijn er niet!) Tja, in China moet je bij wijzen van spreken je best doen om eerder dan je koffer bij de bagageband te geraken. In Nederland duurt dat, zoals wel meer dingen, iets langer. “Děng yī xià.” (Even wachten.)

Nadat we onze koffers hadden namen we de trein, en Qi haalde ons af op het station. Met twee Chinezen die totaal aan mij waren overgeleverd voelde dat wel een beetje als ‘missie geslaagd’.

Voorafgaand aan Qi’s migratie naar Nederland woonden we samen in Shanghai. Toen ik naar Shanghai vertrok zei ik dat ik mijn Chinees ging afhalen, daarmee een andere betekenis gevend aan de term ‘afhaalchinees’. Volgende week vertrek ik opnieuw naar China, deze keer voor twee afhaalchinezen: Qi’s ouders, die een maand bij ons op bezoek komen. Qi’s ouders zijn niet echt bereisd. En omdat ik graag naar de Expo in Shanghai wilde, hadden we bedacht een en ander te combineren.

Mijn reis begint op 22 juni, en gaat via Shanghai, Shenzhen/Hongkong, Nanjing en Hangzhou naar Shangyu, waar Qi’s ouders wonen. Op 15 juli vliegen we van Hangzhou, waarvan de luchthaven op zo’n 60km van Shangyu ligt, naar Amsterdam. Qi heeft vakantie als zijn ouders hier zijn en gaat niet mee. Ik moet het dus weer zonder mijn afhaalchinees stellen in China. En dat wordt nog lastig, zeker bij Qi’s ouders, aangezien zij alleen Chinees spreken en mijn Chinees nog niet je van het is.

Misschien moeten we met nummertjes gaan werken.

Nu Qi is geslaagd voor het Staatsexamen NT2 heeft hij vrijstelling voor het inburgeringsexamen en heeft hij voldaan aan alle inburgeringsverplichtingen. Nu wilde ik weten hoe en wanneer hij wordt geregistreerd als zijnde ingeburgerd. Ik bel naar de gemeente.

“Bureau Inburgering, goedemiddag.”
“Goedemiddag, u spreekt met (…). Mijn partner is nieuwkomer en inburgeringsplichtig. Hij is geslaagd voor het Staatsexamen NT2. Hoe en wanneer wordt hij nu geregistreerd als zijnde ingeburgerd?”
“Wie is uw contactpersoon?”
“We hebben geen contactpersoon.”
“Waarom belt u ons dan?”
“Ehm… Omdat u verantwoordelijk bent voor de handhaving van de Wet Inburgering.”

Uiteindelijk krijg ik een mevrouw te spreken “die er meer van af weet”. Zij vertelt me dat de Dienst Uitvoering Onderwijs, na het slagen voor het Staatsexamen NT2, registreert dat iemand is ingeburgerd. Dat gaat vanzelf.

Een paar dagen eerder heb ik DUO al gemaild met dezelfde vraag. Na mijn telefoontje met de gemeente krijg ik antwoord:

Zodra u uw diploma hebt ontvangen van de afdeling Examendiensten NT2 kunt u een kopie maken. Deze kopie van uw diploma en een briefje met uw naam, adres en burgerservicenummer kunt u dan sturen naar het Servicecentrum Inburgering. Als wij deze gegevens binnen hebben kunnen we dit verwerken. Dit duurt ongeveer 4 weken.

Qi heeft van DUO deelcertificaten ontvangen. Deze deelcertificaten moeten aangetekend worden teruggestuurd naar DUO om ze om te wisselen voor een diploma. Nadat DUO het diploma aangetekend heeft opgestuurd, moet een kopie van van dit diploma dus weer worden teruggestuurd naar DUO. Zo ‘vanzelf’ gaat dat.

Omdat dit maanden gaat duren, besluit ik alvast contact op te nemen met de gemeente waarin we tot vorig jaar woonden, voor de vergoeding die ze ons in het vooruitzicht hebben gesteld. Ruim een jaar geleden schreef de oude gemeente hierover:

Bij verhuizing neemt de nieuwe gemeente binnen 6 weken na inschrijving contact met u op voor het inburgeringsonderzoek en binnen 4 weken nemen zij de beslissing of zij de voorziening overnemen of een alternatief aanbieden.
De kosten voor uw bestaande traject kunt u nog steeds bij de [oude gemeente] indienen.
Mocht u dit nog willen nalezen dan kunt u bovenstaande vinden in artikel 23, lid 4 van de Wet Inburgering.

De nieuwe gemeente heeft nooit contact met ons opgenomen, en van dat inburgeringsonderzoek is het nooit gekomen. De kosten voor de cursussen, het lesmateriaal en examen (bij elkaar ruim € 2100) moeten we dus bij de oude gemeente declareren.

Het is middag en ik bel. De afdeling blijkt alleen ’s ochtends telefonisch bereikbaar. De volgende ochtend bel ik weer. Na tig keer te zijn doorverbonden krijg ik iemand aan de telefoon die me vertelt dat er nog niemand van de afdeling aanwezig is. Ze geeft me het directe nummer van het Bureau Inburgering en vraagt me later terug te bellen. “Naar wie kan ik dan vragen?” “Ehm… Dat weet ik niet. Daar zitten wisselende mensen, van een uitzendbureau. Maar die weten wel wat van inburgering.”