88N88

Qi’s vader heeft drie oudere zussen, een jongere zus en een jongere broer. Met partners, kinderen en kleinkinderen gaat het om 26 personen. De meeste familieleden worden niet aangesproken met hun naam, maar met de titel die hoort bij hun positie binnen de familie. Zo spreekt Qi de zussen van zijn vader aan met ‘dà māmā‘ (oudste mama), ‘èr māmā‘ (tweede mama), ‘sān māmā‘ (derde mama) en ‘xiǎo māmā‘ (jongste mama), en de broer van zijn vader met ‘xiǎo bàbà‘ (jongste papa). Voor aangetrouwde familie gelden weer andere titels, evenals voor de familie van moederskant.

De dagen na Chinees Nieuwjaar wordt elke dag bij een ander familielid gegeten. Op Chinees Nieuwjaar, donderdag, aten we bij Qi’s ouders. Vrijdag aten we bij de oudste mama, zaterdag bij de tweede mama, zondag bij de derde mama, gisteren bij de jongste papa, en vandaag bij de jongste mama. Binnen de familie van vaderskant is het gebruikelijk om zowel samen te lunchen als te dineren. Binnen de familie van moederskant —totaal elf personen— wordt alleen samen geluncht. Dat was gisteren en vandaag. Daarom aten we gisteren en eten we vandaag alleen het diner samen met de familie van vaderskant. En dan heb ik voorlopig wel weer even genoeg eten en familie gezien.

Oudejaarsdag: Qi’s ouders zijn de hele dag druk met het voorbereiden van de lunch en het diner van morgen. Dan komt de familie van vaderskant eten. Er wordt de hele dag continu vuurwerk afgestoken. Even voor twaalven barst het vuurwerk pas echt los. Qi’s vader heeft van bamboe een lange stok gemaakt, en aan het uiteinde een duizendknaller vastgebonden. Qi houdt de stok buiten het raam terwijl zijn vader de duizendknaller aansteekt. Het vuurwerk wordt steeds heviger, en is soms zo hevig dat het de grond doet schudden en het auto-alarmen doet afgaan. Verder loopt het oude jaar geruisloos over in het nieuwe. Er wordt niet afgeteld en we wensen elkaar op generlei wijze een gelukkig nieuwjaar. Geen handen schudden en niet kussen, zoals het echte Chinezen betaamd.

Nieuwjaarsdag, 0:30 uur: het vuurwerk zwakt enigszins af en we gaan naar bed. Qi slaapt op de houten vloer, in de slaapkamer van zijn ouders, op en onder een aantal dekbedden. Ik slaap in Qi’s oude bed, op een elektrisch verwarmde matras, die Qi’s ouders speciaal voor me hebben gekocht. Normaliter overnachten we in een hotel, omdat het appartement van Qi’s ouders te klein is. Maar deze nacht duurt maar kort, wat slapen betreft althans.

Lees verder

Ter gelegenheid van ons aanstaande vertrek hadden Qi’s ouders een afscheidsdiner georganiseerd in het nabijgelegen hotel. De hele familie was uitgenodigd, evenals oud-collega’s van Qi’s ouders uit de katoen-/zijdefabriek. De genodigden waren verdeeld over meerdere, van elkaar gescheiden ‘privékamers’. Dat is hier gebruikelijk. De familie van vaderskant zat in een grotere kamer aan twee tafels. Wij zaten met de familie van moederskant in een kleinere kamer. De oud-collega’s zaten in een andere kleinere kamer. Op de ronde tafels stond een draaiplateau voor de 28 gerechten.

Even nadat de eerste gerechten waren geserveerd was het de taak van Qi en mij om de gasten alcohol in te schenken. Het gaat hierbij vooral om het gebaar, aangezien iedereen al van drinken is voorzien. Met elke gast moet apart getoost worden, als deze je daarvoor uitnodigt. Wat deze onschuldig lijkende Chinese etiquette tot een hele opgave maakt, is dat bij elke toost het glas in één teug geleegd moet worden. Als gastheer drink je bij het toosten dus evenveel als alle gasten samen. En wanneer krijg je als Chinees in Shangyu nu de kans om met een buitenlander te toosten?!

Het toosten werd voortgezet in kamer 8888 van een karaokegelegenheid, waar we na het eten met de neven en nichten heen gingen. In stomdronken toestand had ik dat Chinese liedje, waar ik tweeënhalve maand op had geoefend, zeker niet ten gehore kunnen brengen. Gelukkig heeft het Chinese bier een laag alcoholpercentage. En ik geef toe… Bij het toosten met de flesjes bier heb ik af en toe kunnen faken.

Het restaurant beneden is heropend na een verbouwing van twee weken. Op de vloer liggen nieuwe witte tegels. Het meubilair en de indeling zijn onveranderd, al zijn de banken wel opnieuw bekleed met zalmkleurig in plaats van donkerbruin nepleer. De muren én het plafond zijn voorzien van behang met roze bloemetjesmotief. De tl-verlichting is vervangen door plafonnières die nóg meer licht geven. Achter de glazen pui zijn felgekleurde lampjes opgehangen en aan de gevel knipperende led-strips bevestigd.

De eigenaresse kwam ons vol trots haar nieuwe bling bling servettenhouder laten zien, afgezet met blauwe nepsteentjes. Om het restaurant een chiquere uitstraling te geven heeft ze het personeel in uniform gestoken. De serveersters dragen een rode hoofddoek en blouse, en een zwart rokje. Ze zijn overigens nog niet helemaal gewend aan hun nieuwe rol. Er wordt nog als vanouds geschreeuwd richting keuken. En met het nieuwe plastic servies heeft het restaurant gelukkig niets van haar authenticiteit verloren.

Een gebruikelijke manier om te vragen hoe het met iemand gaat is: “Heb je al gegeten?” Het geeft aan hoe belangrijk eten in China is. Als je nog niet hebt gegeten gaat het slecht. Heb je wel gegeten, dan gaat het goed.

Chinezen eten drie warme maaltijden per dag. Als ontbijt eten we vaak naihuangbao (een baozi, een stoombroodje met vulling) of jiaozi (vlees en/of groenten omhuld met deeg). De lunch en het diner zijn qua soort gerechten gelijk. De gerechten worden op borden of in schalen geserveerd. Je hebt alleen een eigen kommetje rijst. Verder worden de gerechten met elkaar gedeeld. Het eetgerei bestaat uit stokjes en soms een Chinese lepel.

De lunch en het diner eten we vaak buiten de deur, en dan vooral in het restaurant dat we ‘beneden’ noemen, gezien de ligging ten opzichte van ons appartement. Het is een typisch Chinees restaurant, met betegelde witte vloer en tl-verlichting aan het plafond. Het eten is er goed en bovendien goedkoop. Met z’n tweeën eten we er doorgaans voor 30 à 40 yuan (ongeveer €3,50). Het gaat er altijd gemoedelijk aan toe. Als het rustig is zit het personeel aan de tafel naast ons tv te kijken, en onze bestelling wordt soms opgenomen door de eigenaresse, iets wat ik haar bij andere klanten nog nooit heb zien doen. Overigens kiest ze daarbij zelf de gerechten uit, omdat ze vindt dat Qi te vaak hetzelfde besteld.

Het restaurant is momenteel gesloten in verband met een verbouwing van het interieur. Qi maakt van de nood een deugd en kookt deze week zelf. Ondertussen wachten we in spanning het resultaat van de verbouwing af. We zijn benieuwd wat het wordt. Nieuwe tegeltjes misschien?

In het trappenhuis stonden al een paar dagen twee kartonnen dozen, ingepakt in zwarte plastic tassen. De zwarte plastic tassen worden vooral gebruikt om spullen naar de begraafplaats te brengen. Tijdens ons vorige bezoek aan Shangyu hebben we ze ook gebruikt bij het bezoeken van de graven van Qi’s grootouders.

Qi’s opa (van moederskant) is vandaag precies honderd dagen geleden overleden. Hij ligt —evenals beide grootouders van vaderskant— begraven in de heuvels. Een Chinees graf herken je door een kegelvormige hoop grond van ongeveer één tot anderhalve meter hoog. De houten kist met de resten ligt in een tweede, stenen kist. Eenvoudige graven liggen onder de grond, maar de graven van Qi’s grootouders zijn verhoogd. De graven zijn rond, met een diameter van ongeveer drie meter. Om het graf is een muurtje gemetseld van anderhalve meter hoog. Daarbovenop ligt de hoop grond. Aan de achterzijde van het graf staat een tweede muurtje, tegen de heuvel aan. Vóór het graf is een plateau met de grafsteen en een stenen tafeltje. Op de grafsteen staan de namen van de overledene en diens nageslacht. De namen van levenden staan geschreven in het rood, van overledenen in het zwart. De overledene heeft ook geld nodig. Daarom wordt bij een bezoek aan het graf speciaal gevouwen geelkleurig papier verbrand, dat lijkt op het geld dat vroeger in China werd gebruikt.

De twee kartonnen dozen zaten ook vol met ‘geld’. De dozen stonden in het trappenhuis omdat het ongeluk brengt ze binnenshuis te bewaren. Om 8:00 uur zaten we —met dozen en al— in de taxi, op weg naar Qi’s oma, waar de hele familie bijeen kwam. Een paar uur later werden twee kaarsen aangestoken, drie wierookstokjes gebrand, en negen gerechten op de tafel neergezet. Het aantal kaarsen en wierookstokjes staat vast, en het aantal gerechten moet oneven zijn. Vervolgens werd opa (tenminste, diens foto hangend boven de tafel) begroet door elk familielid, met drie buigingen staand en drie buigingen geknield, waarbij de handen plat tegen elkaar werden gehouden ter hoogte van het gezicht. Daarna werd het geld verbrand. Dat begon binnen, maar werd al snel buiten voortgezet als gevolg van hevige rookontwikkeling. Op de tafel stond —direct onder de foto van opa— ook een glas dat door zijn dochters af en toe werd bijgevuld. Nadat iedereen gedag had gezegd tegen opa (met wederom drie buigingen) werd vuurwerk afgestoken.

Daarna werd de tafel groter gemaakt en het aantal gerechten aangevuld tot een even aantal. Want om welke reden Chinezen ook bij elkaar komen, er wordt gegeten.

Ondanks dat de vakantie vandaag pas begon, was het gisteren al extreem druk in de trein naar Shangyu. We hadden zitplaatsen tot Hangzhou weten te bemachtigen. In Hangzhou moesten we onze zitplaatsen afstaan en verder staan. In het gangpad was geen plaats meer, dus moesten we tussen de stoelen staan. Als haringen in een tonnetje, als sardientjes in blik.

De vis in de badkuip voelde zich nog als een vis in het water. Een paar uur later deed Qi’s vader zich tegoed aan diens kop. Vooral de hersenen schijnen erg lekker te zijn. Bovendien maakt het eten van hersenen je slim. Als de vis nog op tafel ligt dan mag de kop niet naar een persoon wijzen. Dat brengt ongeluk. Het eten was weer heerlijk, maar ook weer te veel. We gaan later deze week tonnetje rond terug naar Shanghai.

Ganzenkop, varkenstong en -oren, eendenmaag, lamsmaag, kippenkont, ossenpezen en koeiendarmen. Een greep uit de menukaart van het restaurant waar we gisteravond aten. Dergelijke ‘gerechten’ zijn allesbehalve ongewoon op een Chinese menukaart. Chinezen eten bijna alles wat kan lopen, vliegen of zwemmen. En dan ook nog bijna alle lichaamsdelen, inclusief de organen en ingewanden.

We hebben er heerlijk gegeten! De eerste keren in China was ik soms blij met een alleen in het Chinees beschikbare menukaart, zonder foto’s. Inmiddels ben ik er redelijk aan gewend. En dan bedoel ik de aanwezigheid op de menukaart, niet het eten van de gerechten zelf. De Chinese keuken is echter heel gevarieerd. Er zijn dus voldoende alternatieven. En Qi weet wat ik niet wil eten.

Morgen vertrekken we naar Shangyu omdat Qi’s moeder vakantie heeft. Het is een van de laatste mogelijkheden om elkaar voor langere tijd te zien voordat Qi naar Nederland verhuist. Bovendien kan ze ontzettend lekker koken en is ze op de hoogte van mijn ‘eetgewoonten’. Al blijf ik wat moeite houden met de vis die in de badkuip rondzwemt alvorens een paar uur later in zijn geheel op tafel te liggen.