88N88

Ik herinner me mijn eerste bezoek aan een openbaar toilet in China nog. Dat was in de Verboden Stad in Beijing. Ik zie mezelf nog staan voor de ingang van het toilet, geld in de hand, zoekend naar een bordje met het tarief. Want hoeveel zou een plasje kosten in China? Een half uur eerder had ik voor een habbekrats een flesje water gekocht (ergo mijn nood), maar van het prijsniveau van de toiletten had ik nog geen idee. Zou daarvoor eenzelfde omrekenfactor gelden? Ik liet wat geld zien aan de beheerster van de wc’s, die daarop zwaaide met haar hand, gebarend dat ze het geld niet wilde hebben. Het toilet was, net zoals later bleek alle openbare toiletten in China, gratis.

Mijn eerste taxirit in China kostte iets van 18 of 19 yuan. Ik gaf 20 yuan en gebaarde dat het goed was zo. Maar tot mijn verbazing bleef de taxichauffeur zijn hand met wisselgeld (omgerekend zo’n 10 eurocent) naar me uitstrekken, ook nadat ik had gezwaaid op dezelfde manier als de mevrouw van de toiletten dat had gedaan. De verbazing bij Qi’s ouders was dan ook groot toen we hier uit eten gingen en een paar euro fooi achterlieten. Want in China doen ze niet aan fooi.

Qi’s ouders waren een maand in Nederland. Ze ervoeren het machteloze gevoel dat je hebt als je je niet verstaanbaar kunt maken, niets begrijpt van wat er om je heen gezegd wordt, en niets kunt lezen. Ze verbaasden zich over dezelfde dingen als ik tijdens mijn eerste bezoeken aan China, maar dan omgekeerd. Dat het hier zo rustig is, dat het verkeer zo geordend is, dat auto’s stoppen voor het zebrapad en nauwelijks toeteren, dat het zo schoon is op straat, dat winkels zo vroeg sluiten en op sommige dagen zelfs dicht zijn, en dat je in restaurants zo lang moet wachten op je eten (en dan toch nog fooi geeft!).

En zo zullen Qi’s ouders ook hun eerste openbare toiletbezoek in Nederland nog herinneren. “Moet je daarvoor betalen?! 50 cent?! Zo duur?!”

“Dit zijn mijn schoonouders. Ze zijn hier voor familiebezoek.”
De marechaussee bladerde door een van de paspoorten en kwam al snel bij een pagina met een doorkruist visum.
“Ja, het consulaat had de visa omgewisseld. Het goede visum staat op de volgende pagina.”
“Ik zie het, ja… Hoe lang blijven ze hier?”
“Tot en met 14 augustus.”
“En waar verblijven ze?”
“Bij ons thuis.”
“En jij bent ze wezen halen?”
“Ja, ik heb het gecombineerd met een bezoek aan de Expo.”

De marechaussee voorzag de visa van stempels, en zo stonden we nog geen kwartier na de landing al bij de bagageband te wachten op onze koffers. De elf uur durende vlucht was goed verlopen. Een dag eerder was ik al bij Qi’s ouders aangekomen. Nog nooit eerder was ik zo lang met ze alleen geweest. Tot mijn eigen verbazing bleek mijn woordenschat inmiddels dusdanig groot dat we redelijk met elkaar konden communiceren. Nu Qi er niet bij was moest ik ook wel.

De bagageband draaide al, en er lagen nog wat koffers op van een eerder gearriveerde vlucht. Na een paar minuten keek Qi’s vader me ongerust aan, wijzend naar de band: “méi yǒu!” (De koffers zijn er niet!) Tja, in China moet je bij wijzen van spreken je best doen om eerder dan je koffer bij de bagageband te geraken. In Nederland duurt dat, zoals wel meer dingen, iets langer. “Děng yī xià.” (Even wachten.)

Nadat we onze koffers hadden namen we de trein, en Qi haalde ons af op het station. Met twee Chinezen die totaal aan mij waren overgeleverd voelde dat wel een beetje als ‘missie geslaagd’.

Qi is geslaagd voor het Staatsexamen NT2 programma I! Eerder kwam hij 1/500e punt tekort, en moest hij het onderdeel schrijven herkansen. Bij de eerste herkansing haalde hij 492 punten, terwijl 500 punten waren vereist. De uitslag van de tweede herkansing: 532 punten.

Eerder was Qi al geslaagd voor de onderdelen lezen, luisteren en spreken. Het wachten is nu op het certificaat voor het onderdeel schrijven. De vier certificaten kunnen worden ingewisseld voor een diploma. Dat diploma geeft vrijstelling voor het inburgeringsexamen. Daarmee heeft Qi voldaan aan alle inburgeringsverplichtingen, en kunnen we aanspraak maken op de vergoeding die de gemeente in het vooruitzicht heeft gesteld, en kan Qi in juli de Nederlandse nationaliteit aanvragen.

Vijf weken geleden heeft Qi Staatsexamen NT2 programma I gedaan. Vandaag werd de uitslag bekend. Het examen bestaat uit de onderdelen lezen, luisteren, schrijven en spreken. Om te slagen moet voor elk onderdeel minimaal 500 punten worden behaald.

De uitslag:
Lezen: 508 punten, geslaagd
Luisteren: 502 punten, geslaagd
Schrijven: 499 punten, gezakt (1 punt te weinig)
Spreken: 504 punten, geslaagd

Helaas is dat net 1/500e punt te weinig voor het diploma! Het goede nieuws is dat Qi certificaten krijgt voor de onderdelen waarvoor hij wél geslaagd is, en dat alleen het onderdeel schrijven hoeft worden overgedaan. Zodra hij daar ook voor slaagt, kunnen de certificaten worden ingewisseld voor een diploma.

Qi is inburgeringsplichtig. Dat betekent dat hij binnen drieënhalf jaar na aankomst in Nederland moet slagen voor het inburgeringsexamen. Een diploma voor het Staatsexamen NT2 geeft vrijstelling voor het inburgeringsexamen omdat het een hoger niveau toetst. Zodra Qi voor het laatste onderdeel slaagt heeft hij voldaan aan zijn inburgeringsplicht. Dat is eveneens een voorwaarde voor naturalisatie. En met het diploma kunnen we aanspraak maken op de vergoeding die de gemeente in het vooruitzicht heeft gesteld.

Alleen naar China is best een beetje eng een uitdaging. Normaal ben ik samen met Qi, en dan regelt Qi bijna alles. Dan is het Qi die de taxichauffeur vertelt waar we heen moeten, is het Qi die eten en drinken bestelt in restaurants, is het Qi die de kapper aangeeft hoe mijn haar geknipt moet worden, etc. Mijn inbreng was vooralsnog beperkt tot zaken als het bestellen van een ijsje. Tja… Niet echt levensreddende acties.

Toegeven: ik ken redelijk de weg in de meeste plaatsen waar ik heen ga, ik weet hoe de meest basale dingen werken, en ik ben geen absolute onbenul als het gaat om de Chinese taal. En als ik wat minder bescheiden ben dan mag ik mezelf inmiddels best wel een aardige China-kenner noemen. Maar toch… Ik vind dit best spannend. Ik zie mezelf al voor een loket staan om een treinkaartje te kopen, met achter me een ongeduldige rij. Uiteraard spreekt noch verstaat de lokettist ook maar één woord Engels, ondanks het bordje ‘English’ dat zo hoopgevend boven het glas hing. In mijn beste Chinees zeg ik waar ik heen wil, op welke datum en rond welke tijd. Maar óf er zijn voor die trein geen kaartje meer beschikbaar óf de lokettist heeft geen idee waarover ik het heb omdat ik iets op een verkeerde toon uitspreek. En zo zijn er nog wel wat angstzweet-scenarios.

Uit voorzorg heb ik wat ‘hulplijnen’ ter beschikking: Chinese vrienden in China die Engels spreken en via de telefoon kunnen vertalen. En ik neem een notitieboekje mee met daarin belangrijke woorden en zinnen. Ook in karakters, zodat ik het eventueel kan laten zien. Maar de uitdaging zit ‘em er natuurlijk in om het zonder dat notitieboekje en die hulplijnen te redden. Het zal vast wel goed komen. Toch voelt het een beetje als een survivaltocht.

Een paar maanden geleden hebben we een nieuw appartement gekocht. De verwachting was dat de verhuizing pas eind dit jaar zou plaatsvinden. Maar de verkoopster van ons nieuwe appartement had al snel iets anders gevonden, en ons oude appartement was binnen no time verkocht. Dus staat de verhuizing nu gepland voor volgende maand.

Begin vorig jaar heeft de gemeente Qi een aanbod voor een inburgeringsvoorziening gedaan. Dat aanbod houdt in dat de gemeente Qi’s NT2-cursussen bijna volledig vergoed. Voorwaarde is wel dat Qi aan zijn inburgeringsplicht voldoet door te slagen voor het NT2 Staatsexamen. Betaling zal pas daarna plaatsvinden.

Qi wil dit najaar opgaan voor het NT2 Staatsexamen, na onze verhuizing. Na onze verhuizing naar een andere gemeente. En elke gemeente heeft weer een ander beleid ten aanzien van inburgering. Ik voelde de bureaucratische bui al hangen. Maar de verhuizing lijkt (zowaar) weinig gevolgen te hebben voor de inburgeringsvoorziening. Ik heb contact opgenomen met de gemeente, en kreeg dit als antwoord:

Graag hoor ik van u per welke datum u waarheen verhuist. Ik zal dan contact opnemen met de betreffende gemeente en een regeling treffen dat zij de inburgering ongewijzigd overnemen. Dit houdt in dat u aan ons declareert en dat de nieuwe gemeente gaat handhaven.

Ondanks dat Hongkong sinds 1997 weer deel uitmaakt van China, is er nog steeds een grens mét controle. En Chinezen van het vasteland mogen deze Speciale Administratieve Regio niet zomaar in- en uitreizen. De enige reden dat Qi hier nu (maximaal zeven dagen) mag verblijven is omdat hij op doorreis is naar een ander land.

Gisteren had ik een gesprek met iemand die mogelijk voor me gaat werken. Dat gesprek was in Shenzhen, net over de grens met Hongkong, op het vasteland. Die persoon mag zelf Hongkong niet in, omdat hij niet beschikt over een speciale pas. Qi kan daarentegen niet naar Shenzhen, omdat hij Hongkong dan zou verlaten en niet weer opnieuw zou worden toegelaten. Dus ging ik alleen naar Shenzhen. (Krom is het wel, dat ik als enige van ons drieën, en als enige niet-Chinees, wél naar beide delen van China mag reizen.)

Qi was er niet erg gerust op dat ik alleen naar Shenzhen ging. Hij was bang dat ik zou worden overvallen, ontvoerd of omgelegd. Hij kreeg bijval van andere Chinezen, zowel uit Hongkong als van het vasteland. Shenzhen zou een erg gevaarlijke stad zijn, waar je zelfs van je organen zou kunnen worden beroofd.

Lees verder

Zondagochtend, kwart voor negen. De dagelijkse wandeling van het hotel naar Qi’s ouders, ongeveer tien minuten lopen. ’s Ochtends loop ik dit stuk meestal alleen. Qi slaapt uit.

Een bewaker houdt vanaf zijn rieten stoel toezicht over de hooguit tien auto’s van hotelgasten, die op de stoep, op een geïmproviseerde parkeerplaats staan geparkeerd. Terwijl ik de parkeerplaats oversteek is er de eerste ‘hé-een-buitenlander’-ervaring van vandaag. Een jongen ziet me in zijn ooghoek, kijkt me daarna recht aan, en lacht me vriendelijk toe.

De supermarkt is open, net zoals elke dag, en op straat is het even druk als altijd. De effectenbeurs aan de overkant is wel gesloten; het enige teken tot nog toe dat het weekend is. Behendig steek ik over in de georganiseerde chaos. Bij het zebrapad, voor wat het waard is. Dat gaat gepaard met het gebruikelijke getoeter, waar ik me niets van aantrek, want men zal het wel uit het hoofd laten om me aan te rijden. Tenminste, daar gaan we vanuit, want de schadevergoedingen die men moet betalen zijn hoog.

Buiten bij de restaurants worden groenten schoongemaakt en gesneden. Er staat al een grote teil met gekookte rijst klaar, en er worden al gerechten klaargemaakt. De plastic krukjes staat nog opgestapeld. Over een paar uur zullen ze de doorgang blokkeren.

Om de hoek is nu al een opstopping. De straat is hier breed, maar voor de ingang van de markt hebben boeren hun producten uitgestald. Precies op het smalste stuk is een auto zich een weg uit de parkeerplek aan het wurmen. Maar dat vlot niet erg omdat tijdens het voor- en achteruit steken steeds een kleine doorgang openblijft. Als Chinese voetganger, fietser of scooteraar zie je dan je kans schoon.

Naast de landbouwproducten staan er teiltjes met vis, schaal- en schelpdieren. Slangetjes blazen zuurstof in het water. Want Chinezen houden van vers. Kippen wachten in een kooi op hun naderende einde. De boerin draait ze ter plekke de nek om. Voor haar liggen al een paar geplukte exemplaren.

Naast de ingang van de markt zijn er in deze straat vooral karaokegelegdenheden. ’s Avonds galmt hier vals geblèr. Eén van de panden wordt momenteel verbouwd. Nog een karaoke erbij. Een bouwvakker loopt met een draagbalk over zijn schouder, met aan elke kant een mandje met puin. Er wordt gewerkt aan de verlichting aan de voorgevel. Die zal vast nog meer knipperen dan die van de buren.

Ik loop door de tunnel onder het spoor. Ook hier wordt gewerkt. Onlangs zijn de masten voor de bovenleiding geplaatst. Later dit jaar zullen de treinen hier op elektriciteit gaan rijden, en met 250 kilometer per uur voorbij gaan razen. Daarom worden hekken langs het spoor gebouwd. Nu kun je nog zo op de rails komen.

Op de trappen van de brug zit een oudere man te bedelen. In zijn plastieken bakje ligt een muntstuk van één yuan, zoals elke dag. Hij houdt het mandje omhoog, kijkt eerst naar de grond, daarna naar mij, een paar keer met het mandje schuddend. “Jīntiān méi yǒu quán. Wǒ zuótiān gěi nǐ wǔ kuài.” “Gisteren heb ik je al vijf yuan gegeven.” Hij knikt en rijst niet op, zoals hij anders doet.

Hier begint het park. Het is er drukker dan doordeweeks. Er zitten hand- en gezichtslezers langs de kant van het pad. Mij spreken ze niet aan, want hoe moeten ze hun bevindingen aan een buitenlander overbrengen? “American!“, hoor ik jongen roepen. “Bù shì měi guó rén.” “Ik ben geen Amerikaan.” “Hello!” roept hij terug. Ik antwoord met “Nǐ hǎo“. Een oudere man, die vlakbij het park woont, houdt een vogel die ook ‘nǐ hǎo‘ kan zeggen. En ‘rot op’, in het Chinees. Het is altijd maar afwachten óf en wát de vogel terugzegt. Hij zit in een kooitje, dat aan het balkon hangt. Ik roep “Nǐ hǎo” naar boven. Geen reactie.

Een straatreinigster komt me met haar kar tegemoet lopen. De vogel reageert alsnog, vandaag met “rot op”. De vrouw kijkt me verbaasd aan. Ik weet niet goed of dit een ‘hé-een-buitenlander’-blik is, of dat ze mij van het gescheld verdenkt.

Het is alsof ik als een kind in een hele grote snoepwinkel loop. Ik geniet van de wandelingen. Het is voorlopig de laatste. Morgen vertrekken we naar Shanghai, om de dag erna door te reizen naar Hongkong, voor vakantie en zaken.